Inspraak is een recht, maar wees dat waard

Een van de grootste staatslieden in onze geschiedenis, Sir Winston Churchill, schijnt eens gezegd te hebben dat democratie een slechte staatsvorm is, maar dat er geen betere bestaat. Letterlijk betekent het dat het volk de macht heeft en die macht wordt in een democratisch stelsel uitgeoefend door mensen die door het volk zijn gekozen. Andere, meer directe vormen van die macht, zijn inspraak en, de meest directe, het referendum. Dat zijn wapenen die het volk kan inzetten, om ervoor te zorgen dat zijn vertegenwoordigers de juiste beslissingen nemen. De roep daarom klinkt, zodra impopulaire maatregelen genomen moeten worden.

Laat me vooropstellen, dat ik geen tegenstander van inspraak ben en evenmin van het referendum. De ontevredenheid in de samenleving is voorstelbaar en soms heb ik daar zelf ook last van. Maar de laatste tijd hebben zich voorbeelden aangediend, waarvan je droevig zou kunnen worden. Ik vind namelijk dat je die rechten ook waard moet zijn, door je te laten informeren. Waarvoor staan kandidaten bij een verkiezing, bijvoorbeeld? Of waar zijn ze tegen? En wat zijn, in geval van inspraak of een referendum, de voor- en nadelen van beslissingen?

In Hippolytushoef was de discussie rond de plek van een nieuw gebouw voor de beide basisscholen en de kinderopvang een wonderlijke. In 2013 lanceerden toenmalig wethouder van Hollands Kroon, Jan-Steven van Dijk, en José Vosbergen, bestuursvoorzitter van het openbaar onderwijs in onze regio (Surplus) het idee voor het bijeenbrengen van het onderwijs en de sport aan de Belterlaan. Daarvoor zou een deel van het trainingsveld van de voetbalvereniging Succes worden gebruikt, waarvoor de club gecompenseerd zou kunnen worden, bijvoorbeeld met een kunstgrasveld waarop gespeeld en getraind zou kunnen worden. De combinatie van sport en onderwijs wordt alom als ideaal beschouwd, zo niet in Hippolytushoef. Een jaar lang was het stil, totdat de gemeenteraadsverkiezing eraan kwam. De voetbalvereniging wilde zich niet schikken en organiseerde samen met de neef van de voorzitter, die kandidaat was voor de gemeenteraad, een campagne. De macht van de vereniging reikte ver in het dorp. De meeste andere partijen wilden zich er niet aan branden en de neef van de voorzitter kreeg genoeg stemmen om op drie zetels te gaan zitten. Die was wethouder Van Dijk ongeveer kwijt en hij was niet meer welkom in het volgende gemeentebestuur.

Een gevolg was dat een andere plek voor de school gekozen moest worden. De gemeente had een voorkeur voor een terrein aan de rand van het dorp, naast het zwembad. Ook niet verkeerd, die combinatie, maar hier werd buiten het beleid van de provincie gerekend. Het was buiten de bebouwde kom - of buiten bestaand bebouwd gebied, zoals de provincie dat uitdrukt - en er waren in het dorp - binnen bestaand bebouwd gebied - voldoende alternatieven, dus ging het feest niet door. De plek van een oud schoolgebouw aan de Parklaan kwam te vervallen; de gemeente verkocht de grond voor woningbouw. Het werd uiteindelijk sloop en nieuwbouw op de plek van de bestaande basisschool De Kei. Een karakteristiek pand, ontworpen vanuit de veelgeprezen Amsterdamse School. Dat was ook weer tegen het zere been van velen. Er blijft nog iets van de oude gevel staan, maar in niets - of bijna niets - zal het daar meer doen denken aan wat er eens heeft gestaan. Je mag het als een gevolg van inspraak beschouwen. Het was misschien toch niet zo'n slecht idee, een brede school bij het sportveld.

In Den Oever woedde de discussie over de coupure in de dijk, die nu wordt verhoogd. Er was daardoor een nieuwe dijkdoorgang nodig, maar die zou je net zo goed op een andere plek, honderd meter zuidwaarts kunnen aanbrengen, was de gedachte. Het zou meer ruimte voor de verkeersafwikkeling hebben geboden dan in het krappe dorpscentrum, waar dan bij een dichte dijk een leuk pleintje had kunnen worden ingericht. Had kunnen, want ook hier dreigde een volksopstand als de plannen niet snel zouden worden veranderd. Een uitpuilende zaal in het dorpshuis, Het Vikingschip, getuigde ervan, voor verbijsterde afgevaardigden van de gemeente en het hoogheemraadschap. Je raadt het al, de coupure is aangebracht op de oude plek en door de hogere drempel zijn de op- en afrit in het krappe centrum tamelijk steil. De kritiek is niet van de lucht. Hoe hebben ze dat nou kunnen doen? Op de voorgestelde nieuwe plek, die het dus niet werd, was veel meer ruimte geweest en had een flauwere helling minder problemen gegeven. Ziehier nog een gevolg van inspraak.

Landelijk hebben we het beroemde Oekraïne-referendum gehad. Het werd gekaapt door een politiek vandaal, die de regering zijn middelvinger wilde tonen en daar vind je altijd wel medestanders voor. Vrijwel niemand had enig idee van de inhoud van het verdrag. Sterker nog, weinigen zullen de moeite hebben genomen in de atlas naar het land te zoeken, om te zien waar het ligt. Laten we tegen stemmen, jongens. Leuk. Het zal ze leren. Het enige dat het referendum ons opleverde was dat we 'Oekraïne' en niet 'de Oekraïne' moesten zeggen, als we het over het land wilden hebben.

Begrijp me goed, inspraak is een recht en democratie kan me niet direct genoeg zijn. Maar laat je goed informeren, voordat je er gebruik van maakt. Anders ben je dit waardevolle recht niet waard.

Henk Cornelissen